26 07 2007

GOGOL VE MÜFETTİŞ OYUNU

GOGOL ve MÜFETTİŞ  
 
 
gogolGOGOL Nikolay Vasilyeviç , Rus yazarı ( Poltava/ Soroçintsi 1809- Moskova 1852).  Ukraynalı , iyi eğitim görmüş, sanatsever, küçük toprak soylusu bir ailenin oğludur. Lise yıllarında döneminin toplumsal ve politik olaylarını yakından izledi, okul dergilerine yazılar yazdı. 1928 ‘ de Petersburg’a gitti. Edebiyat çevresine gitme ve tiyatro oyunculuğu denemeleri başarısızlıkla sonuçlandı. Bakanlıklardan birinde küçük bir yazıcılık görevi bularak geçiminin sağladı. Tüm boş zamanını edebiyat çalışmalarına ayırdı. 1831-1832  arasında iki bölüm olarak yayımladığı Ukrayna öyküleri derlemesi Vechera na khutore bliz Dikanki (Dikanka Yakınlarındaki Bir Çiftlikte Geceler) ona kısa sürede büyük ün kazandırdı. 1834- 1835 arasında Petersburg Üniversite’sinde ortaçağ tarihi doçentliği yaptı. 1835’te  Mirgorod Öykülerini yayımladı. Bu derlemede Taras Bulba da yer alıyordu. 1831’de tanıştığı Puşkin’e yakınlaşan Gogol onun etkisiyle ilk öykülerindeki neşeli, alaycı ve kaygısız havadan uzaklaşarak acı bir toplumsal yergiye geçti. Aynı yıl çeşitli yazılarını ve öykülerini (Portre , Nevski Caddesi, Bir Delinin Güncesi) derlediği Arabeski (Arabeskler) adlı eserini yayımladı. Bu üç uzun öyküde başkentin kenarda köşede kalmış ,devlet çarkının içinde ezilen ,hakkını aramayan güçsüz insanlarını ustalıkla betimledi. 1836’da Rus bürokrasini alaya alan Müfettiş (Revizor) adlı komedisi sahnelendi. Oyunu çok tutulduysa da Petersburg’un bürokrat kesiminin ters tepkinse yol açtı. Gogol bu en verimli döneminde bunalıma düştü. Yurt dışına çıktı, 1836- 1848 arasında kısa sürelerde Rusya’ya dönerek çeşitli Avrupa ülkelerinde yaşadı. Puşkin’e verdiği sözde durarak Ölü Canlar’ı (Mertiviya Dusi) 1842, tamamladı. Yoğun eleştirirleri geçersiz kılmak için eserin ikinci bölümünü yazmaya başladı, ama beğenmediği için tasarladıklarını yaktı. Derin dinsel duygular içinde Hıristiyanlık ülkülerini doğrudan öğütlemeye başladı Vibrinniye Mesta iz Perepiski s Druz Yami (Arkadaşlarımla Mektuplaşmalarımdan Seçmeler, 1847) 1848’de Kudüs’te hacı oldu. Ülkesine döndükten sonra sığındığı dinsel ortamın gerici din adamlarının etkisiyle yeni baştan yazdığı Ölü Canlar’ın 2. cildini bir kez daha yaktı. Yaşantısını huzura kavuşturmak için seçtiği sürekli oruca dayanamayıp öldü. Rus edebiyatının temel taşlarından biri olan Gogol , Dostoyevski ve Turgenyev’i etkiledi.
Öteki tanınmış öyküleri: Burun (Nos)1836, Kaput (Shinel) 1940 ,Oyunlar Bir Evlenme (Jentiba) 1833-1842, Kumarcılar (İgroki) 1842, Bütün Oyunlar (1971) .
gogolMüfettiş adlı oyunun özeti:
Müfettiş, ünlü oyunu, Revizor (1836). Konu, kendi kusurlarını bilen ve örtmeye çalışan küçük bir taşra kentindeki olumsuz kişilerin, kendi sanılarına kurban olarak bir toplum eleştirisine fırsat vermesine dayanır. Beşkentin çapkın başıboşlarından Klestakov, yolunun uğrağı bir kasabada, yönetim işlerini denetleyecek bir görevli olarak kabul edilir: Validen gardiyana kadar uzanan bir memurlar katında herkes kendi açığını gömemezlikten gelmesi için müfettişe yaranmaya, ona rüşvetin çeşitli kılıklarında armağanlar sunmağa girişir. Bütün bu yaraların deşilmesinden sonra da tam işlerin düzelip örtüldüğü sanılırken  müfettişin geldiği haberi sahneye tam bir karabasan gibi düşer.

Griboyevdov’la mizah önünden aynı yolda sayılan Gogol, ilk Rus komedya yazarlarından en büyüğüydü. Yazdığı komedyaları arasında Müfettiş, (1836’da oyandı) günümüze kadar en büyük Rus komedyalarından biri olarak kaldı. Buoyundaki kahraman, Griboyedov’un Çatski’sinden hem daha değişik hem daha karmaşık hem de çok ayrıntıları olan Hlestakov’dur. O, yarı aydın, parasız ve uzak bir taşra kasabasında bulunan bir kimsedir. Ne ülkücüdür, ne de tam anlamıyla bir serseridir. Canlı, yalın, kendine özgü mizahı ve gözlemleri güçlü olan bir gençtir. Korkuyla bir müfettişin gelmesini bekleyen bir taşra kasabasında ,önceleri düşünmediği halde sonra kendini müfettiş olarak tanıtan bu yüzden birdenbire paraya, aşka ve saygınlığa erişen Hlestkov, bu oyunun suçlu ya da dolapçı kişisi değildir. Gogol, büyük bir ustalıkla taşlamasını belli bir kişiye değil, doğrudan doğruya belli bir bürokrat çevreye yöneltmiştir. Böyle bir çevrede , hiç aklında olmadığı halde, Hlestakov gibi birisi dolap çevirebilir. Aslında o ne bir şarlatandır ne de bir namussuz ; ancak onu bu duruma getiren toplumun döndürdüğü çarktır.
Gogol, bu oyunun ilk oynanışından on bir yıl sonra yazdılğı anılarında, Müfettiş’i  yalnız bir takım kişileri taşlamak için değil, Rusya’da çürümekte olan her kurumu ve düşünceyi ele alarak yazdığını belirtti. Oysa, 1836’daki ilk temsilde, oyuncular Gogol’ün karakter yorumuna dikkat etmedikleri gibi , komedyanın genel yönelişini de görmezden gelmişlerdi Böylece bu oyun kaba çizgili bir  farsmış ve Hlestakov da basit bir vodvil serserisiymiş gibi ele alınmıştı. Gogol, bu oyunu sonradan bir kez daha ele almış ve 1842 yılında , bu oyunun ikinci metnini yayınlamıştı.Metnini başına ‘Yüzünüz çarpıksa kabahati aynada bulmayın’ tümcesini eleyen Gogol ,bazı bölümleri de oyundan çıkartmıştı.
Müfettiş’in büyük yanlarından biri , mizah havası içinde acı olanı, ciddi bir biçimde vermesiydi Gogol, bu komedyasını Puşkin’e okuduğunda gülmeyi çok seven Puşkin ‘Aman Allahım’demişti, ‘Meğer Rusya’mız ne kadar hüzün ve acı vericiymiş!’XX.yüzyılda bu oyunu sahneye koyan ünlü yönetmen Meyerhold, bu yapıtın trajikomik türün en büyük oyunlarından biri olduğunu belirtmiştir.

1811
0
0
Yorum Yaz