tebesirtozu 40 Takipçi | 13 Takip

1- EĞİTİM NEDİR?

2015-09-12 23:19:00

1. KAVRAM OLARAK EĞİTİM

Mehmet TUNÇER

MEB Müfetişi

Eğitimci-Sosyolog

Eğitim; kişinin zihinsel, bedensel, duygusal, toplumsal yeteneklerinin ve davranışlarının istenilen doğrultuda geliştirilmesi, ya da ona bir takım amaçlara dönük yeni yetenekler, davranışlar, bilgiler kazandırılması yolundaki çalışmaların tümüdür. Eğitimi en yaygın ve bilindik kullanımıyla; bireylerin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla kasıtlı ve istendik (eğitimin amaçlarına uygun) değişmeler meydana getirme sürecidir diye tanımlayabiliriz. Bu tanıma göre;

-          Eğitim bir süreçtir.

-          Eğitim sürecinde, bireyin davranışlarının istenilen yönde değiştirilmesi amaçlanmaktadır.

-          Bireyin davranışlarındaki değişme kasıtlı olarak gerçekleştirilmektedir.

-          Eğitim sürecinde bireyin kendi yaşantıları esas alınmaktadır.

Bu süreçten geçen insanın kişiliği farklılaşır. Eğitim sürecinde kazanılan bilgi, beceri, tutum ve değerler yoluyla bu farklılaşma gerçekleşir. Bu noktada eğitimin aynı zamanda bir “kültürleme” aygıtı olduğu ortaya çıkmaktadır. Sosyoloji’nin en temel kavramlarından biri olan  “kültürleme” ya da bilindik ifadesi ile “sosyalizasyon” (toplumsallaşma); bir toplumun üyesi olan/olacak insanoğlunun üyesi olduğu toplumunun kültürel öğelerini öğrenmesi sürecidir. İnsanın kişilik yapısı büyük ölçüde içinde doğduğu ve yetiştiği kültür tarafından belirlenir. Her toplum kendi kültürünün özelliklerini yeni kuşaklara aktarır. Toplumun, bireyleri kendi kültürünün istek ve beklentilerine uyacak şekilde etkilemesi ve değiştirmesine “kültürleme” denir. Kültürleme ailede, sokakta, işyerinde her türlü seremoni ve merasimde bilinçli ya da bilinçdışı kendiliğinden oluşan öğrenmeleri ve bireysel olan öğrenmeleri de kapsar (ki eğitimciler kültürlemenin bu kısmını “infor mal eğitim”; amaçlı olarak yapılanını ise “formal eğitim” olarak adlandırırlar). Kültürlemenin amaçlı olarak yapılan kısmı eğitimdir. Bu nedenle, eğitimi “kasıtlı kültürleme süreci” olarak da tanımlayabiliriz.

Formal Eğitim: Formal eğitim amaçlı eğitimdir, önceden hazırlanmış bir program çerçevesinde planlı olarak yapılır ve öğretim yoluyla gerçekleştirilir. Okullardaki eğitim formaldir. Eğitim süreci öğretmen tarafından planlanır, uygulanır ve izlenir. Bitinceye kadar da özel bir çevre içinde kontrollü olarak yürütülür. Bu süreç bazı aşamalarında ve sonunda “değerlendirme”ye tabi tutulur.Okul dışında da formal eğitimden söz edilebilir. Okul dışı formal eğitim sürecinin okullardakinden farkı; kısa süreli olması, öğrencilerin yaşlara göre gruplandırılmaması, ihtiyaç duyuldukça yapılması ve belli konularla sınırlandırılmasındadır. Her ikisi de süreç olarak aynı özellikleri taşır. Okul dışı formal eğitim, okul eğitimini tamamlamak ve insanları yaşam boyu eğitmek gibi işlevleri yerine getirir.

Formal Olmayan (İnformal) Eğitim:İnformal eğitim yaşam içinde kendiliğinden oluşan bir süreçtir. Amaçlı ve planlı değil, gelişigüzel ya da rastgeledir denebilir. Kişi karşılaştığı durum ve içinde bulunduğu grubun üyeleriyle etkileşimde bulundukça farkında olmadan yeni şeyler öğrenir. Formal olmayan eğitimin iki önemli öğrenme yolu gözlemek ve taklit etmektir. Çocuklar arkadaşlarıyla oynarken, gençler akran grupları içinde birbirleriyle etkileşirken yardımlaşmayı, dayanışmayı, işbirliği yapmayı, kurallara uymayı, grup değerlerini benimsemeyi ve uymayı öğrenirler ve toplumsallaşırlar.  Bu tür öğrenmeler ailede, sokakta, işyerinde, televizyon önünde, bilgisayar başında, okulda sınıflarda, koridorlarda ve bahçede, kısaca yaşam içinde kendiliğinden meydana gelir.

İnformal eğitim sürecinde insanlar arzu edilmeyen, zararlı alışkanlıkları da edinirler. Kavga etmek, sigara içmek, sınıfta şamata çıkarmak, öldürücü ve yaralayıcı silah ve araç taşımak vb. bunlara örnek olarak verilebilir.

Çok küçük ve/veya geleneksel toplumlarda eğitim bütünüyle “informal” yollarla gerçekleştirilir. Örneğin herhangi bir köyde yaşayan çocuk tarım veya hayvancılıkla ilgili beceri ve davranış kalıplarını günlük yaşantısı içerisinde büyüklerini gözleyerek, taklit ederek, yaparak ve yaşayarak öğrenir. Aslında okul bünyesinde de derslerde sadece konu alanı ile ilgili bilgiler ve uygulamalar değil öğretmen davranışları, düşünüş biçimleri ve değerleri de bir şekilde öğrencilere aktarılmaktadır.

Toplumlar büyüyüp geliştikçe informal eğitim süreci bireylerin yetiştirilmesinde yeterli olmamış, planlı ve formal eğitim mekânları olan okullar kurulmuştur. Formal ve informal eğitim süreçleri toplumda birbirinin yanında ve çoğu zaman iç içe olarak işlevlerini sürdürürler. Bazı durumlarda formal bazılarında ise formal olmayan süreçler daha baskındır. Her iki sürecin iç içe bulunduğu ve eğitimin yarı formal bir özellik taşıdığı yerler de vardır.

1.1. EĞİTİM SÜRECİ

Süreç (vetire) ; belli bir sonuca ulaşmak veya bir oluşumu gerçekleştirmek için birbirini izleyen olayların ya da durumların akışıdır. Eğitim sürecini birbirini izleyen ve birbiri üzerine biriken öğrenme ve öğretme olayları oluşturur. Birbirini izleyen öğrenmelerin oluşturduğu sürece eğitim diyebilmek için bu öğrenmelerin belli bir hedefe ya da hedefler dizisine ulaşmak için yapılması gerekir. Her öğrenme zincirini eğitim olarak niteleyemeyiz (Fidan ve Erden,1993).

Eğitim sürecinin üç temel öğesi vardır.

1- Amaç,

2- Öğretme ve öğrenme etkinlikleri,

3- Değerlendirme.

1- Amaç:Eğitim bir ya da bir dizi amaca ulaşmak için yapılır. Amaçlar eğitim sürecine giren kişinin davranışlarında dolayısıyla kişiliğinde meydana gelmesi istenilen farklılaşmaları belirler. Eğitilecek kişinin davranış ölçütlerini ortaya koyar. Amaçların gerçekleştirilmesi toplumun istediği insan tipinin yetişmesi demektir. Eğitim sürecine giren kişinin kişiliğinin bazı yönlerinin, amaçların gösterdiği doğrultuda değişmesi ve gelişmesi beklenir. İnsan kişiliğini etkilemeyen ve kalıcı olmayan değişmeler eğitim değeri taşımaz.

2- Öğrenme ve Öğretme Etkinlikleri:Eğitimin amaçları öğrenme yoluyla gerçekleştirilir. Öğrenmenin içeriğini amaçlar belirler. İçerik kültürden kültüre değişebilir. Fakat öğrenme olayı evrenseldir. Eğitim sürecinde öğrenme, öğretme yoluyla gerçekleştirilir. Öğrenme ve öğretme birbiriyle iç içe olan etkinliklerdir. Öğrenmede öğrenenin öğretmede ise öğreticinin ağırlığı daha fazladır.

Öğrenme;Ürün olarak ele alındığında, geçirdiği yaşantıların sonucu olarak kişinin davranışlarında oluşan bir dereceye kadar kalıcı nitelikteki değişmelerdir. Süreç olarak ele alındığında, bir dereceye kadar kalıcı nitelikteki davranış değişmelerine neden olacak etkileşimler bütünüdür (Bloom,1995).

Öğretme; en geniş anlamıyla öğrenmeyi sağlama etkinlikleridir. Öğretme bilinçli ve amaçlı bir etkinliktir. Öğretme faaliyetleri bireyde davranış değişikliği meydana getirmek amacıyla bir kişi ya da grup tarafından düzenlenebileceği gibi bilgisayar, televizyon, film, kitap gibi çeşitli materyallerde yer alan görsel ve yazılı sembollerle de sağlanabilir.

Öğretim;planlı, kontrollü ve örgütlenmiş öğretme faaliyetleridir. Öğretme faaliyetlerinin önceden saptanan amaçlar doğrultusunda, istendik davranışların kazandırılması amacıyla düzenlendiği yerler genellikle eğitim kurumlarıdır.

Öğretim, öğretme ve öğrenme faaliyetlerinin bileşkesidir. Yani öğretim, öğretme ve öğrenmeyi birlikte kapsamaktadır. Öğretim, öğrenmenin gerçekleşmesi ve bireyde istenen davranışların gelişmesi için uygulanan süreçlerin tümüdür.

3- Değerlendirme:Değerlendirmeyi genel anlamda hedeflere ulaşma derecesini belirleme ve elde edilen verilere dayanarak aksayan yönleri düzeltme işidir diye tanımlamak mümkündür. Eğitim sürecinin sonunda değerlendirme yer alır. Öğretme-öğrenme süreci sonucunda alınan ürünün eğitimin amaçlarına uygun olması gerekir. Bu nedenle değerlendirme süreci eğitim sürecini tamamlayan ve onun ayrılmaz bir parçasıdır. Eğitim sürecini değerlendirmezsek onu kontrol altına alamayız. İzlenemeyen bir süreç, denetim altına alınamaz.(Özçelik, 1992). Değerlendirme sonuçlarına göre hem sürecin çalışması hem de ürünün kalitesi kontrol edilir. Süreçteki değişme ve yenileşmeler değerlendirme sonucuna göre yapılır (Fidan ve Erden, 1993).

1.2. EĞİTİM SÜRECİNİN ÖZELLİKLERİ

Eğitim sürecinin özelliklerini şu şekilde gruplandırmak olasıdır:

1. Eğitim süreci kapsamlıdır. Okul içinde ve dışında, okul öncesi ve sonrası, öğrenmenin oluştuğu bütün koşullarda eğitimden söz edilebilir.

2. Eğitim süreci çok boyutludur. Eğitim, sosyal, kültürel, politik ve ekonomik olgularla olduğu kadar, bireyin ve toplumun dünü-bugünü ve yarınıyla da ilgilidir.

3. Eğitim süreklidir. İnsanın gelişimi ve öğrenmesi süreklidir, bu nedenle eğitim de süreklidir. Yaşam boyu sürer.

4. Eğitim süreci dinamiktir. Bilimsel ve teknik gelişmeler, ekonomik ve sosyo-kültürel dinamizm eğitime yansır. Bunun tersi de mümkündür; eğitim bu dinamizme yön verir.

5. Eğitim bilimsel araştırma ve bulgulardan kaynaklanır. Eğitim sorunlarının çözüm yolu bilimsel araştırmalardır. Öğrencilere öğrettiğimiz ders konularının kaynağı da bilimsel araştırmalardır.

6. Eğitimin ulusal ve uluslararası yönleri vardır. Eğitim cereyan ettiği çağı izler; öğrenme gibi temel alanlardaki araştırma bulguları bütün ülke eğitimcilerini ilgilendirir. Diğer taraftan, eğitim, sürdüğü ülkenin sosyal ve ekonomik kalkınma ihtiyaçları doğrultusunda yürütülür; bu yüzden millidir.

7. Eğitim insana özgüdür.

8. Eğitim yaşantılarla gerçekleşir.

9. Eğitim amaca yöneliktir.

10. Eğitim süreci olumluya dönüktür. Eğitim ilke olarak olumlu davranışlar kazandırır. Olumsuz davranışa yöneltmek, süreci kötüye kullanmak anlamına gelir. Hiçbir millet, eğitime, hırsız, ahlâksız, katil yetiştirmek için yatırım yapmaz; aksine eğitim görmüş insan denince, iyi vatandaş, dürüst iş ve meslek adamı anlaşılır.

11. Eğitim bütünleyicidir. Eğitim, bütün bireyleri, Milli Eğitimin Amaçları doğrultusunda yetiştirir. Milli Eğitimin amaçları milli birliğin sağlanmasına yöneliktir.

12. Eğitim mekân yönünden sınırlandırılamaz. Her yerde oluşur.

13. Eğitim (milli) kalkınma ile doğrudan ilgilidir. Kalkınmanın en önemli unsuru olan insan gücü, eğitim yoluyla sağlanır. İyi bir insan gücü plânlaması, kalkınmayı, kalkınmış bir toplum ise, genel olarak, iyi bir eğitimi gerçekleştirir.

14. Eğitim kültürle iç içedir. Kültürü oluşturur, geliştirir ve kültürden etkilenir. Her birey bir kültür içinde doğar; örgün veya yaygın eğitim yoluyla, kültüre uyum sağlamaya çalışır. Etkin bir eğitim, bireyin kültürü geliştirmesine de yardım eder.

15. Eğitim bir uyum sürecidir.

16. Eğitim, etkileşim halinde olan kuvvetlerin ürünüdür. İnsan fizyolojisinde organların dayanışma ve etkileşimi, nasıl bünyeyi etkiliyorsa, bu kuvvetler de eğitimi etkiler. Eğitim alanında çalışan bilim adamları, felsefe, psikoloji, tarih, sosyoloji, kültürel antropoloji, ekonomi, teknoloji, politika vb. alanlarla eğitimin etkileşimini araştırırlar. Bu araştırma sonuçları, ideal olarak, eğitim programlarına yansır. Birey ne kadar yetenekli olursa olsun, başarısı, eğitim programında yer alan amaçları gerçekleştirmesine bağlıdır. Eğer yukarıda saydığımız etkileşim alanları eğitim programlarına yansımamışsa, bireyin okul başarısı ile hayattaki başarı şansı arasındaki boşluk daha da büyür (Varış,1994).

1.3. EĞİTİMİN TEMEL İŞLEVLERİ

            Eğitimin temel işlevleri aşağıdaki gibi gruplandırılabilir:

1. Bireysel İşlevi:Bireyin, beden, zihin ve ruhsal yapısını geliştirmek, bireye meslek kazandırmaktır.

2. Eğitim Toplumsal İşlevi:Eğitimin amacı kültürü yeni nesillere aktarmaktır. Bu şekilde bireyin topluma uymasına yardımcı olur. Eğitim bir kültürlenme sürecidir. Eğitim bir yandan kültürü etkilerken diğer yandan da kültürden etkilenir. Eğitim kültürel değişmeyi sağlar ve yeni kuşaklara aktarır.

3. Ekonomik İşlevi:Nitelikli insan gücü, bilinçli üretici ve bilinçli tüketici yetiştirmektir.

4. Siyasal İşlevi:Toplumun insan yetiştirme düzenine uygun olarak ülkenin anayasal yapısını koruyan bireyler yetiştirmek, girişken insan yetiştirmek, lider ve bilinçli seçmen yetiştirmektir. Bireylere, demokratik yaşamın gerektirdiği bilgi, davranış ve tutumlar kazandırmaktır.

5. Gizil İşlevi:Eş seçme, tanıdık sağlama, statü kazandırma, çocuk bakıcılığı, işsizliği önleme, çocuğun ekonomik sömürüsünü önleme, kötü alışkanlıkları ve suç önleme gibi gizil işlevleri vardır.

Eğitim; bireyin topluma uyum yapmasına ve bireyde var olan istidat ve yeteneklerin en son sınıra kadar gelişmesine yardım eder, bireyin olumlu davranışlar geliştirmesini sağlar (Varış,1994).

Eğitim, bireyde davranış değiştirme, geliştirme ve uyum gibi dayanışma halinde bulunan işlevleri gerçekleştirirken genel olarak aşağıda verilen ayrıntılı amaçlardan hareket eder:

1. Eğitim bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım eder.

2. Eğitim bireyin insan ilişkilerini geliştirmesine yardım eder.

3. Eğitim bireyin ekonomik etkinliğini geliştirir.

4. Eğitim bireyin vatandaşlık sorumluluğunu geliştirir.

4270
0
0
Yorum Yaz